حذف واکنش ها زنجیره ای سوختن

 

فعل و انفعالاتی که بین ماده سوختنی، اکسیژن هوا و حرارت انجام می شود عامل اصلی آتش هستند. در واقع تا چند سال قبل دلیل اصلی حریق سه عنصر ماده سوختنی یعنی هر ماده ای که قابلیت سوختن داشته باشد، اکسیژن که بصورت معمول در هوا موجود می باشد و حرارت شناخته می شد.

به همین دلیل موضوعی به نام هرم آتش یا مثلث آتش وجود داشت که از این سه عنصر تشکیل می شد. بنابراین برای اطفا حریق تمامی متخصصین این حوزه اعتقاد داشتند که با حذف هر یک از این سه عنصر  می توان آتش را مهار کرد و خاموش کرد.

اما در سال های اخیر موضوع چهارمی نیز به عنوان یکی از عوامل آتش سوزی در نظر گرفته می شود و آن واکنش های زنجیره ای آتش است. به همین دلیل امروزه هرم آتش دارای چهار رکن است و به جای مثلث آتش از نام مربع آتش استفاده می شود.

هر چند هنوز در خصوص بعد چهارم یعنی واکنش های زنجیره ای آتش تحقیقات در حال انجام است اما آنچه که مسلم است این است که واکنش های زنجیره ای آتش می توانند تبعات و دامنه آتش را فراگیر تر کرده و خسارت های بارز آن را افزایش دهند.

مهار واکنش های زنجیره ای آتش بخصوص برای اطفا حریق امری بسیار ضروری است. این واکنش ها می تواند در زمان حریق باعث انفجارهای مخلوط گاز و هوا  یا گاز و اکسیژن شود و دامنه های آتش را بسیار افزایش دهد.

بصورت ساده تر می توان اینگونه واکنش های زنجیره ای آتش را توصیف کرد که عواملی  هستند که با ایجاد تغییر در حالت ماده و ترکیب مکرر با اکسیژن یا هوا باعث شعله ور تر شدن آتش و یا تداوم بیشتر آتش و برگشت پذیری مکرر آتش می شوند.

با این توضیحاتی که برای مهار آتش سوزی باید یکی از ترکیب های هرم آتش مهار شود، حذف هر یک از عناصر آتش می تواند باعث خاموش شدن آتش شود. اما در خصوص واکنش های زنجیره ای کمی نیاز به تامل بیشتر است. چرا که حذف واکنش های زنجیره ای عملا با استفاده از انواع کپسول ها و سیستم های قدیمی آتش نشانی کمی تامل بر انگیز بود.

در واقع انواع سیستم های اطفا حریق برای این منظور به کار گرفته می شوند که یکی از سه عنصر هوا، ماده سوختنی و یا حرارت را از ماده بگیرند. اما خاصیت ترکیب پذیری بالای مواد با اکسیژن و بخصوص تنوع مواد سوختنی در زمان آتش سوزی بخصوص در محوطه ای بزرگ عاملی شد تا ترکیب این مواد مانند بی کربنات پتاسیم و یا مونو فسفات آمونیوم باعث ایجاد رادیکال های آزادی با سوخت شوند که مهار آتش را دشوار تر می کرد.

 

انواع مواد قابل اشتعال

در یک فعل و انفعال آتش سوزی مواد سوختنی می توانند از یک بعد تا چند بعد متغیر باشند. مواد سوختنی به صورت کلی به سه دسته تقسیم می شوند:

  • مواد سوختنی مایع مانند انواع مواد نفتی
  • مواد سوختنی جامد مثل پارچه و چوب و غیره
  • موادسوختنی گازی مانند انواع گازهای بوتان، متان و غیره

برای اطفا حریق لازم است ماده آتش گرفت، آن را سرد کرد، آتش را خفه کرد و یا جلوی آتش سوزی را سد کرد؛ که هر یک با گرفتن یکی از سه گانه های آتش امکان پذیر می شود؛ اما در زمان مواجهه با آتش های نا شناخته و یا ترکیبی باید چه کرد و یا چگونه عمل کرد؟

مثلا برای مهار آتش جامدات باید ماده سوختنی را سرد کرد و یا جلوی اکسیژن را گرفت، برای اطفا گاز ها باید از خروج گاز جلوگیری کرد و اگر مواد منفجره آتش بگیرند که خوب باید فقط محل را ترک کرد.

سیستم اطفا حریق CAFS

CAFS یک سیستم اطفا حریق موسوم به سیستم فوم هوای فشرده است. این سیستم که از اواسط قرن ۱۹ کم کم شناخته و توسعه داده شد یکی از بهترین متد های اطفا حریق شناخته شده در جهان است که به سرعت در حال جایگزینی برای اطفا انواع کلاس های حریق در جهان می باشد.

سیستم CAFS که امروزه توسط سه کشور آلمان، آمریکا و ایران تولید می شود، به دلایل زیادی موفق شده تا محبوبیت زیادی پیدا کند و هر روز خواهان بیشتری در دنیا داشته باشد.

یکی از اصلی ترین دلایل محبوبیت سیستم CAFS حذف واکنش های زنجیره ای سوختن است. همانگونه که توضیح دادیم دلیل اصلی واکنش های زنجیره ای سوختن ترکیب مواد سوختنی با اکسیژن و اکسیداسیون شدن آنها بصورت متوالی با مواد مختلف است. در زمان حریق یکی از اصلی ترین دلایل ادامه و گسترش آتش عامل واکنش های زنجیره ای آتش است که عمدتا با روش های قبلی شناخته شده قابل حذف نیستند.

سیستم فوم هوای فشرده یا CAFS از نوعی فوم به نام فوم کلاس A تشکیل شده است. این فوم با ترکیب با میزان بسیار کمی از آب و هوای فشرده بصورت حباب هایی تشکیل می شود که بافتی کاملا منسجم و یکپارچه دارند و روی سطح آتش را به صورت کامل می پوشانند. در این روش فوم همانند یک پتو لاستیکی غیر قابل اشتعال روی سطح ماده سوختنی را می پوشاند و باعث می شود که ماده سوختنی به هیچ عنوان روزنه ای برای اشتعال مجدد نداشته باشد.

همین عامل باعث می شود تا امکان اکسیداسیون و ترکیب مجدد هوا با ماده سوختنی گرفته شود و نه تنها مثلی و یا مربع آتش به خوبی مهار می شود بلکه به هیچ عنوان امکان واکنش زنجیره ای نیز برای مواد باقی نخواهد ماند.

حسن استفاده از سیستم CAFS نه تنها حذف واکنش های زنجیره ای سوختن و هرم آتش است بلکه بی خطر بودن ترکیبات استفاده شده در این نوع سیستم اطفا است.

در واقع سیستم CAFS از انتشار بخارات و دود های حاصل از آتش به شکل چشم گیری جلوگیری می کند، حرارت آتش را به سرعت کاهش می دهد، امکان نفوذ و پیش روی در دل آتش را به سرعت فراهم می کند و در ضمن مواد به کار رفته در آن هیچ خطر زیست محیطی و یا تنفسی به همراه ندارند.

حال به نظر می رسد با توجه به اینکه با تخصص و دانش متخصصین ایرانی شرکت اعتماد سازان ایمن صنعت آیندگان ایران نیز به کشورهای پیشرو در صنعت CAFS مبدل شده است، با استفاده از این سیستم در صنعت و گروه های امداد و نجات و آتش نشانی می توان به راحتی و با نگرانی بسیار کمتر اقدام به حذف آتش سوزی و جلوگیری از انتشار آتش کرد.

سیستم CAFS این اطمینان را به ما داده که می توان با سرعت بسیار بالا آتش را مهار کرد و از برگشت پذیری آتش و مهار واکنش های زنجیره ای سوختن که یکی از عوامل اصلی گسترش آتش است با قدرت بالا امکان حفظ جان و محیط زیست را بیشتر فراهم کند.

در این راستا گروه صنعتی اعتماد سازان ایمن صنعت آیندگان آماده همکاری و تجهیز تمامی سازمان ها و ارگان های مختلف و ارائه مشاوره و آموزش های لازم به علاقمندان می باشد.